Wat is een balans? Zo lees je de financiële situatie van je bedrijf

Een balans laat op één moment zien hoe een bedrijf er financieel voor staat. Het is een overzicht van alles wat een onderneming bezit, wat ze schuldig is en wat er aan eigen vermogen overblijft. Wat is een balans precies? Kort gezegd: een momentopname van de financiële gezondheid van je bedrijf, verdeeld over twee kanten die altijd in evenwicht zijn.

Wat staat er op een balans?

Een balans bestaat uit twee kolommen. Aan de linkerkant staan de bezittingen van het bedrijf, ook wel activa genoemd. Denk aan machines, inventaris, voorraden, openstaande facturen en geld op de bankrekening. Aan de rechterkant staan de passiva: hoe die bezittingen zijn gefinancierd. Dat kan met eigen vermogen zijn, zoals ingebracht kapitaal of winst die in het bedrijf is gebleven, maar ook met vreemd vermogen, zoals een banklening of openstaande rekeningen bij leveranciers.

De twee kanten zijn altijd even groot. Dat is geen toeval. Elke bezitting is ooit betaald of gefinancierd, en dat staat altijd ergens aan de rechterkant vermeld. Zijn ze ongelijk? Dan klopt er iets niet in de boekhouding.

Activa: de bezittingen van je bedrijf

De linkerkant van de balans splitst de bezittingen op in twee groepen. Vaste activa zijn bezittingen die langer meegaan, zoals gebouwen, machines of vervoersmiddelen. Vlottende activa zijn bezittingen die sneller veranderen, zoals voorraden, debiteuren en het saldo op je bankrekening. Hoe meer vlottende activa, hoe makkelijker een bedrijf aan direct beschikbaar geld kan komen.

Passiva: eigen vermogen en schulden

De rechterkant laat zien waar het geld vandaan komt. Eigen vermogen is het gedeelte dat van de eigenaar of aandeelhouders is. Het gaat om gestort kapitaal, maar ook om winsten die niet zijn uitgekeerd. Vreemd vermogen zijn de schulden aan anderen. Langlopende schulden zijn leningen met een looptijd van meer dan een jaar. Kortlopende schulden moet je binnen een jaar terugbetalen, zoals een roodstand of een factuur van je leverancier die nog openstaat.

Hoe werkt de balans als momentopname?

Een balans geldt voor één specifieke datum. Meestal is dat de laatste dag van het boekjaar, maar je kunt ook tussentijds een balans opmaken. De balans verandert voortdurend: zodra je een machine koopt, een factuur betaalt of een lening afsluit, wijzigen de cijfers. Vergelijk je de balans van dit jaar met die van vorig jaar, dan zie je direct of je bedrijf is gegroeid, meer schulden heeft gemaakt of juist vermogen heeft opgebouwd.

De balans hoort bij de jaarrekening, samen met de winst-en-verliesrekening. Waar de winst-en-verliesrekening laat zien wat er in een periode is verdiend en uitgegeven, laat de balans zien wat er op een bepaald moment staat.

Wat kun je aflezen aan een balans?

Met een balans kun je de financiële positie van een bedrijf beoordelen. Een paar zaken die je snel kunt aflezen:

• Is er meer eigen vermogen dan vreemd vermogen? Dan is het bedrijf minder afhankelijk van schulden.
• Zijn er genoeg vlottende activa om de kortlopende schulden te betalen? Zo ja, dan is de liquiditeit gezond.
• Groeit het eigen vermogen van jaar op jaar? Dat is een teken dat het bedrijf winst maakt en die vasthoudt.
• Staan er veel openstaande vorderingen? Dan wacht het bedrijf op betalingen van klanten, wat een risico kan zijn.
• Is het vreemd vermogen hoog ten opzichte van de totale activa? Dan draagt het bedrijf veel schulden en is het gevoeliger voor financiële tegenvallers.

Voor wie is een balans verplicht?

Bijna alle ondernemers zijn verplicht om een balans op te stellen als onderdeel van hun jaarrekening. Voor eenmanszaken en vof’s geldt dat voor de belastingaangifte. Bv’s en nv’s zijn bovendien verplicht om hun jaarrekening te deponeren bij de Kamer van Koophandel, zodat anderen er inzage in kunnen krijgen. Zzp’ers met een eenvoudige boekhouding hoeven soms geen volledige balans op te stellen, maar ook zij doen er goed aan om zicht te houden op hun bezittingen en schulden.

Zo lees je een balans stap voor stap

Een balans kan er ingewikkeld uitzien, maar je leest hem makkelijker als je een vaste volgorde aanhoudt.

• Begin links bovenaan bij de vaste activa. Wat bezit het bedrijf op de lange termijn?
• Kijk daarna naar de vlottende activa. Hoeveel geld en snel beschikbare middelen zijn er?
• Ga dan naar rechts. Hoe groot is het eigen vermogen?
• Bekijk de langlopende schulden. Wat zijn de grote leningen?
• Sluit af met de kortlopende schulden. Wat moet het bedrijf op korte termijn betalen?
• Controleer of de twee kanten gelijk zijn. Zo niet, dan klopt de boekhouding niet.

Een gezonde balans als kompas voor je bedrijf

Een balans is meer dan een verplicht boekhoudstuk. Het is een spiegel van je bedrijf. Regelmatig de balans bekijken helpt je om tijdig bij te sturen: meer schulden dan verwacht, minder liquiditeit of juist onverwacht veel eigen vermogen. Wie begrijpt wat er op de balans staat, heeft een stuk meer grip op de financiële toekomst van zijn of haar onderneming.

Veelgestelde vragen

Wat is het verschil tussen een balans en een winst-en-verliesrekening?
Een balans is een momentopname van de financiële situatie op een bepaalde datum. Een winst-en-verliesrekening laat over een hele periode zien hoeveel omzet er is gemaakt en welke kosten er zijn gemaakt. Samen geven ze een volledig beeld van de financiële situatie van een bedrijf.

Waarom moeten de twee kanten van een balans altijd gelijk zijn?
De twee kanten van een balans zijn altijd gelijk omdat elke bezitting ooit is gefinancierd, hetzij met eigen vermogen, hetzij met een lening of andere schuld. Dat principe heet dubbel boekhouden. Zijn de kanten ongelijk, dan is er een fout gemaakt in de boekhouding.

Hoe vaak moet je een balans opstellen?
Voor de jaarrekening stel je minimaal één keer per jaar een balans op, meestal op de laatste dag van het boekjaar. Tussentijdse balansen kun je op elk gewenst moment opmaken om de actuele financiële stand van je bedrijf te bekijken.

Wat is eigen vermogen op de balans?
Eigen vermogen op de balans is het gedeelte van de financiering dat van de eigenaar of aandeelhouders is. Het bestaat uit ingebracht kapitaal en winsten die in het bedrijf zijn gehouden in plaats van uitgekeerd. Hoe groter het eigen vermogen, hoe minder afhankelijk het bedrijf is van leningen en schulden.