Inhoudsopgave

Buikpijn die steeds van plek wisselt, een opgeblazen gevoel en darmen die zich onvoorspelbaar gedragen: dit zijn de meest herkenbare symptomen van een prikkelbare darm. Het prikkelbare-darmsyndroom, ook wel PDS genoemd, geeft klachten die per persoon sterk kunnen verschillen. Toch zijn er een aantal vaste patronen die je helpen herkennen of wat jij voelt daarbij past.

De meest voorkomende symptomen van prikkelbare darm

Het centrale symptoom van PDS is buikpijn of buikkrampen. Die pijn zit niet altijd op dezelfde plek. De pijn kan links zitten, rechts, rondom de navel of hoger in de buik. Soms verdwijnt de pijn na het naar de wc gaan, soms niet. Dat wisselen is kenmerkend voor een prikkelbare darm.

Naast buikpijn heb je bij PDS bijna altijd ook verandering in je stoelgang. Dat kan twee kanten op gaan: diarree, verstopping, of allebei afwisselend. Soms ga je meerdere keren per dag naar de wc. Een andere keer lukt het dagenlang niet. Bij sommige mensen lijkt de stoelgang nooit helemaal normaal te zijn.

Een ander veelgehoord symptoom is een opgeblazen gevoel of veel winderigheid. Je buik voelt strak aan, soms zelfs zichtbaar dikker dan normaal. Dit kan de hele dag aanhouden of verergeren na het eten.

Klachten die minder voor de hand liggen

PDS blijft niet altijd beperkt tot je darmen. Veel mensen met een prikkelbare darm hebben ook klachten die daar niet direct mee te maken lijken. Denk aan vermoeidheid, ook als je genoeg hebt geslapen. Maagklachten zoals misselijkheid of een vol gevoel na het eten komen ook voor. Sommige mensen hebben last van hoofdpijn of rugpijn die samenhangt met de periodes dat de darmklachten erger zijn.

Daarnaast speelt spanning een grote rol. Stress en emoties kunnen de klachten verergeren of zelfs uitlokken. Dit betekent niet dat PDS in je hoofd zit, maar dat de darm en het zenuwstelsel nauw met elkaar samenwerken. Een gespannen moment kan de darm letterlijk in de war sturen.

Wanneer zijn de symptomen erger?

De klachten van een prikkelbare darm zijn zelden de hele dag even erg. Bij veel mensen zijn ze ’s ochtends het hevigst, vlak na het opstaan of na het ontbijt. Na het eten kunnen de symptomen ook opspelen, zeker bij bepaalde voedingsmiddelen. Veelgenoemde uitlokkers zijn vette maaltijden, koffie, alcohol, koolzuurhoudende dranken en bepaalde groenten die veel gas geven, zoals kool en uien.

Stress en slaaptekort verergeren de klachten bij veel mensen. Ook hormoonschommelingen spelen een rol: vrouwen met PDS merken vaak dat de klachten rond de menstruatie heviger zijn.

Hoe weet je of het echt PDS is?

Er is geen bloedtest of scan die PDS aantoont. Een arts stelt de diagnose op basis van je klachten en sluit andere aandoeningen uit. Er zijn een paar voorwaarden waaraan de klachten moeten voldoen om te spreken van PDS: de buikpijn moet terugkerend zijn en samenhangen met je stoelgang of verandering daarin. De klachten moeten al minstens enkele maanden aanwezig zijn.

Ga naar de huisarts als je naast de bovenstaande klachten ook bloed bij de ontlasting ziet, onbedoeld veel afvalt, koorts hebt of wakker wordt van de pijn. Dat zijn signalen die nader onderzoek vragen en niet bij een gewone prikkelbare darm horen.

Checklist: herken jij deze symptomen?

  • Terugkerende buikpijn of krampen die wisselen van plek
  • Diarree, verstopping of een afwisseling van beiden
  • Opgeblazen gevoel of veel gas
  • Klachten die erger worden na het eten
  • Vermoeidheid die niet verklaart wordt door andere oorzaken
  • Maagklachten zoals misselijkheid of een vol gevoel
  • Klachten die verergeren bij stress of spanning

Wat kun je zelf doen bij deze klachten?

Als je de symptomen van een prikkelbare darm herkent, zijn er een aantal dingen die je zelf kunt proberen. Bijhouden wat je eet en hoe je je daarna voelt, helpt om uitlokkers te ontdekken. Regelmatig eten, goed kauwen en rustig de tijd nemen voor je maaltijden helpt de darmen kalmeren. Voldoende bewegen en zorgen voor ontspanning in je dag hebben ook aantoonbaar effect op de klachten.

Praat met je huisarts als de klachten je dagelijks leven sterk beïnvloeden. Er zijn begeleiding en behandelingen beschikbaar die het leven met PDS een stuk draaglijker maken.

Veelgestelde vragen

Kunnen de symptomen van een prikkelbare darm per dag sterk wisselen?
Ja, de symptomen van een prikkelbare darm wisselen vaak van dag tot dag. De ene dag kun je veel last hebben van buikpijn en diarree, terwijl je de dag erna nauwelijks klachten voelt. Die onvoorspelbaarheid is juist een kenmerk van PDS.

Kan een prikkelbare darm ook pijn buiten de buik geven?
Ja, dat kan. Sommige mensen met een prikkelbare darm hebben ook last van rugpijn, hoofdpijn of gewrichtspijn. Die klachten hangen samen met hoe het zenuwstelsel op de darmprikkels reageert en worden vaker gezien bij mensen met PDS.

Is een prikkelbare darm gevaarlijk voor je gezondheid?
Een prikkelbare darm is niet gevaarlijk en veroorzaakt geen schade aan de darmen. De klachten kunnen wel erg vervelend zijn en je dagelijks leven beïnvloeden. PDS verhoogt ook niet het risico op darmkanker of andere ernstige darmaandoeningen.

Hebben vrouwen vaker last van PDS dan mannen?
Ja, PDS komt vaker voor bij vrouwen dan bij mannen. Vrouwen merken ook dat de klachten kunnen veranderen door hormoonschommelingen, bijvoorbeeld rondom de menstruatie.

Kunnen kinderen ook symptomen van een prikkelbare darm hebben?
Ja, PDS komt ook voor bij kinderen en jongeren. De symptomen zijn vergelijkbaar met die bij volwassenen: terugkerende buikpijn, verandering in de stoelgang en een opgeblazen gevoel. Bij kinderen is het goed om een arts te raadplegen om andere oorzaken uit te sluiten.